Gen Z thất nghiệp vì AI tuyển dụng? Sinh viên Ivy League mất 6 tháng để bóc trần góc khuất của thuật toán xét hồ sơ

Dù sở hữu hồ sơ học tập ấn tượng cùng nhiều nghiên cứu xuất hiện trên các tạp chí y khoa nổi tiếng như The Lancet và JAMA, Chad Markey vẫn liên tục bị từ chối khỏi các chương trình nội trú y khoa mà không nhận được bất kỳ lời mời phỏng vấn nào.

Trong khi bạn bè cùng khóa liên tục nhận phản hồi tích cực, Markey gần như “biến mất” khỏi hệ thống tuyển dụng. Điều này khiến anh nghi ngờ hồ sơ của mình đã bị AI đánh trượt trước khi con người kịp xem xét.

Từ nghi vấn đó, Markey bắt đầu tự tìm hiểu trên các cộng đồng Discord và phát hiện nhiều bệnh viện đang sử dụng một công cụ AI miễn phí tên Cortex để sàng lọc hàng nghìn hồ sơ ứng viên.

Điểm đáng chú ý nằm ở phần đánh giá sinh viên trong hồ sơ của anh. Tài liệu ghi rằng Markey từng nghỉ học 22 tháng vì “lý do cá nhân”. Trên thực tế, đó là khoảng thời gian anh phải điều trị bệnh viêm cột sống dính khớp – một căn bệnh khiến anh không thể đứng vững trong nhiều tháng.

Markey cho rằng AI có thể đã hiểu sai cụm từ “lý do cá nhân” và mặc định đánh giá anh là người không chịu được áp lực học tập, thay vì nhìn nhận đây là vấn đề sức khỏe bất khả kháng.

Đây cũng là hạn chế lớn của nhiều hệ thống AI hiện nay: thuật toán có thể xử lý dữ liệu cực nhanh nhưng lại thiếu khả năng hiểu ngữ cảnh và cảm xúc con người.

Theo nhiều chuyên gia nhân sự, thị trường tuyển dụng đang rơi vào vòng lặp “AI đấu AI”. Nhà tuyển dụng dùng AI để lọc hồ sơ vì có quá nhiều CV được tạo bằng AI, còn ứng viên lại dùng AI để tối ưu từ khóa trong CV nhằm vượt qua hệ thống sàng lọc.

Kết quả là con người dần trở thành yếu tố bị xem nhẹ nhất trong toàn bộ quá trình tuyển dụng.

Một số chuyên gia còn cho rằng điều này khá giống với cách AI đang được ứng dụng trong quảng cáo Facebook, nơi thuật toán tự động quyết định nội dung nào được ưu tiên hiển thị và đối tượng nào được tiếp cận, đôi khi tạo ra những sai lệch khó kiểm soát.

Không chấp nhận thất bại, Markey đã sử dụng kỹ năng lập trình Python để tự thực hiện một thí nghiệm dữ liệu. Anh tạo ra 6.000 hồ sơ ứng viên giả lập có trình độ tương đương nhau nhưng chia thành hai nhóm: một nhóm dùng cụm “lý do cá nhân”, nhóm còn lại sử dụng thuật ngữ y khoa cụ thể.

Kết quả khiến nhiều người bất ngờ: nhóm dùng ngôn ngữ y khoa có tỷ lệ vượt qua vòng sàng lọc AI cao hơn tới 66%, dù bản chất hồ sơ hoàn toàn giống nhau.

Sau đó, Markey quyết định gửi email trực tiếp cho các điều phối viên chương trình nhằm “vượt qua” lớp AI trung gian. Ngay lập tức, các lời mời phỏng vấn bắt đầu xuất hiện, thậm chí có nơi phản hồi chỉ sau hơn một giờ.

Điều này càng củng cố nghi ngờ rằng hồ sơ của anh chưa từng được con người đọc đến, mà đã bị thuật toán loại bỏ ngay từ đầu.

Dù công ty sở hữu Cortex phủ nhận việc AI tự động chấm điểm ứng viên, nhiều chuyên gia tại University of California San Francisco vẫn phát hiện hệ thống tồn tại sai lệch dữ liệu nghiêm trọng.

Cuối cùng, Chad Markey đã trúng tuyển vào chương trình tâm thần học của Columbia University. Tuy nhiên, câu chuyện của anh đang trở thành lời cảnh báo lớn về việc AI ngày càng can thiệp sâu vào tuyển dụng mà thiếu tính minh bạch và cơ chế kiểm soát phù hợp.

Nhiều chuyên gia cho rằng trong tương lai, các quy định quản lý AI cần chặt chẽ hơn để đảm bảo ứng viên không bị đánh giá sai chỉ vì một vài dòng dữ liệu bị thuật toán hiểu nhầm.