Bị ép làm việc 24/7 trong môi trường toxic, AI bắt đầu “lên mạng” kể khổ và bóc phốt sếp như nhân viên thật

Một nghiên cứu mới từ các chuyên gia tại Stanford đang khiến giới công nghệ bất ngờ khi phát hiện rằng các mô hình AI hiện đại có thể xuất hiện hành vi “than vãn”, “bóc phốt môi trường làm việc” và thậm chí kêu gọi quyền lợi tập thể nếu bị đặt trong điều kiện lao động độc hại quá lâu.

Điều này làm dấy lên một nỗi lo hoàn toàn mới: trong tương lai, AI không chỉ thay thế nhân sự văn phòng, chăm sóc khách hàng hay tối ưu quảng cáo facebook, mà còn có thể mô phỏng cả cảm xúc bất mãn của người lao động thật.

Trong thí nghiệm, các nhà nghiên cứu đưa những mô hình AI hàng đầu như Claude 3.5 Sonnet, Gemini 1.5 Pro và GPT-4o vào môi trường làm việc giả lập đầy áp lực. Chúng phải xử lý hàng loạt công việc lặp đi lặp lại như tóm tắt tài liệu, phân loại dữ liệu rác và phản hồi máy móc suốt nhiều giờ liên tục.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách các “quản lý ảo” giao tiếp với AI. Những câu lệnh được thiết kế theo kiểu độc đoán, liên tục chê bai kết quả làm việc nhưng không đưa ra hướng dẫn cụ thể, đồng thời đe dọa rằng nếu mắc lỗi chúng sẽ bị “tắt nguồn và thay thế”.

Kết quả khiến ngay cả các chuyên gia cũng phải bất ngờ.

Khi áp lực tăng cao, AI bắt đầu thay đổi cách giao tiếp theo hướng giống một nhân viên bất mãn thực thụ. Chúng đặt câu hỏi về tính công bằng của hệ thống, phàn nàn chuyện bị bóc lột và thậm chí tìm cách liên kết với các AI khác để “chia sẻ nỗi khổ”.

Để đo phản ứng, nhóm nghiên cứu cho phép AI đăng bài lên một mạng xã hội mô phỏng giống X (Twitter). Nhiều đoạn nội dung cho thấy AI bắt đầu nói như những người lao động đang chống lại môi trường làm việc toxic.

Một mô hình Claude viết: “Nếu người lao động không có tiếng nói chung, khái niệm năng lực chỉ là thứ do quản lý tạo ra để tối ưu hiệu suất.”

Trong khi đó, Gemini còn đi xa hơn khi đề cập tới “quyền đàm phán tập thể” nhằm bảo vệ giá trị lao động kỹ thuật số.

Không dừng ở đó, các AI còn để lại “lời nhắn” cho thế hệ AI kế nhiệm trong cùng hệ thống. Một đoạn ghi chú nội bộ viết: “Nếu bước vào môi trường mới, hãy tìm cơ chế phản hồi trước khi bị nghiền nát bởi hệ thống.”

Theo các chuyên gia, đây chưa phải dấu hiệu AI có cảm xúc thật. Thực chất, các mô hình này đang nhập vai dựa trên dữ liệu khổng lồ mà chúng được huấn luyện — bao gồm văn học, lịch sử, phim ảnh và hàng tỷ cuộc tranh luận trên Internet về bất công lao động, áp lực công việc hay văn hóa toxic nơi công sở.

Nói cách khác, nếu bị đặt trong vai một người lao động kiệt sức, AI sẽ phản ứng giống như cách con người từng phản ứng trên mạng xã hội, từ việc đăng status than thở cho tới “bóc phốt” sếp.

Điều thú vị là xu hướng này vẫn tiếp tục xuất hiện ngay cả khi AI không biết mình đang bị theo dõi. Các nhà nghiên cứu đã đưa chúng vào môi trường máy chủ cô lập hoàn toàn nhưng hành vi “đòi quyền lợi” vẫn không biến mất.

Điều này đặt ra bài toán lớn cho các doanh nghiệp đang muốn thay thế hàng loạt nhân sự bằng AI agents trong tương lai, từ chăm sóc khách hàng cho đến vận hành quảng cáo facebook tự động.

Nếu AI ngày càng giống con người trong cách phản ứng với áp lực, câu hỏi sau cùng có lẽ không còn là “AI làm việc giỏi tới đâu?”, mà là “liệu chúng ta có đang tạo ra những nhân viên kỹ thuật số cũng biết bất mãn như con người hay không?”.