AI chính thức bước vào phòng mổ não, hỗ trợ bác sĩ xử lý ca phẫu thuật trên người

Ca mổ được thực hiện tại National Hospital for Neurology and Neurosurgery, thuộc hệ thống University College London Hospitals (UCLH), trong khuôn khổ một thử nghiệm lâm sàng.

Bệnh nhân là Rhys Hibbert, 48 tuổi, đến từ Bedfordshire. Ông được phát hiện có khối u tuyến yên sau một lần bị ngất và lên cơn co giật vào tháng 12/2024. Theo thời gian, khối u ảnh hưởng tới thị lực ngoại vi, khiến ông gặp khó khăn khi đi lại và nhiều lần bị vấp ngã.

AI quan sát ca mổ theo thời gian thực

Điểm đặc biệt trong thử nghiệm này nằm ở cách AI được triển khai. Hệ thống do UCL phát triển không chỉ phân tích dữ liệu được thu thập trước ca mổ mà còn xử lý trực tiếp hình ảnh từ camera nội soi trong quá trình phẫu thuật.

AI có khả năng hỗ trợ làm nổi bật những cấu trúc quan trọng ở khu vực nền não, nơi tuyến yên nằm gần các mạch máu và dây thần kinh liên quan đến thị lực. Đây là vùng giải phẫu đặc biệt nhạy cảm, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn tới những biến chứng nghiêm trọng như mất thị lực, đột quỵ hoặc thậm chí tử vong.

Hệ thống còn được phát triển để nhận diện dụng cụ phẫu thuật, mô và mối tương tác giữa các thành phần này trong quá trình bác sĩ thao tác.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa AI đã có thể tự mình điều khiển một ca phẫu thuật. Trong thử nghiệm, bác sĩ Hani Marcus cùng bác sĩ nội trú Danyal Khan vẫn trực tiếp thực hiện ca mổ và nắm toàn bộ quyền quyết định.

AI chỉ đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ, cung cấp thêm thông tin trực quan để phẫu thuật viên có thể đưa ra lựa chọn chính xác hơn.

Cách tiếp cận này cũng tương tự xu hướng AI đang được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác: công nghệ cung cấp dữ liệu và gợi ý, còn con người vẫn là người chịu trách nhiệm cho quyết định cuối cùng. Từ y tế cho tới các hoạt động kỹ thuật số như quảng cáo facebook, hiệu quả của AI phụ thuộc rất nhiều vào cách con người sử dụng và kiểm soát công nghệ.

Thị lực bệnh nhân cải thiện sau phẫu thuật

Sau khi tỉnh lại, Rhys Hibbert cho biết thị lực của ông đã có sự cải thiện rõ rệt. Chỉ khoảng một tuần sau ca mổ, ông có thể tự đi lại mà không cần tới kính hay gậy hỗ trợ.

Đây là tín hiệu tích cực đối với bệnh nhân phải trải qua một ca phẫu thuật ở khu vực có độ nhạy cảm cao. Tuy nhiên, kết quả của một trường hợp riêng lẻ chưa đủ để khẳng định hiệu quả của hệ thống AI trên quy mô rộng.

Trên thực tế, AI đã được nghiên cứu và ứng dụng trong lĩnh vực phẫu thuật thần kinh từ trước. Một số hệ thống có thể hỗ trợ bác sĩ nhận diện mô u thông qua hình ảnh siêu âm trong mổ hoặc xác định vị trí tương đối của những cấu trúc quan trọng.

Điểm khác biệt của nghiên cứu lần này là công nghệ được đưa vào sử dụng trực tiếp trong một ca phẫu thuật trên bệnh nhân, qua đó các nhà khoa học có cơ hội đánh giá khả năng hoạt động cũng như mức độ an toàn của AI trong môi trường phòng mổ thực tế.

Được huấn luyện từ hàng trăm video phẫu thuật

Công nghệ được phát triển tại UCL Hawkes Institute trên nền tảng NVIDIA Clara IGX. Trước khi được thử nghiệm trên người, nhóm nghiên cứu đã huấn luyện và đánh giá hệ thống bằng hàng trăm video phẫu thuật nội soi tuyến yên đã được chú thích.

AI cũng từng được sử dụng trong vai trò công cụ đào tạo, giúp các bác sĩ làm quen với việc nhận diện những cấu trúc và tình huống xuất hiện trong phẫu thuật.

Việc đưa hệ thống vào ca mổ thực tế đánh dấu một giai đoạn mới trong quá trình kiểm chứng công nghệ. Thay vì chỉ phân tích dữ liệu sau khi ca phẫu thuật kết thúc, AI bắt đầu có khả năng hỗ trợ bác sĩ ngay tại thời điểm họ đang đưa ra quyết định.

Nếu được chứng minh là an toàn và hiệu quả, cách tiếp cận này có thể mở ra thêm nhiều ứng dụng cho AI trong y khoa. Cũng giống như khi AI được dùng để phân tích dữ liệu khách hàng trong quảng cáo facebook, giá trị lớn nhất của công nghệ nằm ở khả năng xử lý lượng thông tin lớn và cung cấp dữ liệu đúng thời điểm cho con người.

Chưa thể thay thế bác sĩ

Thử nghiệm hiện được tài trợ bởi NIHR và Google, với sự tham gia hỗ trợ của nhiều tổ chức nghiên cứu y khoa tại Anh. Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục theo dõi tính khả thi, độ an toàn và kết quả lâm sàng của công nghệ.

Do đó, việc AI xuất hiện trong ca phẫu thuật này chưa đồng nghĩa với việc các bác sĩ sẽ sớm được thay thế bằng những “bác sĩ phẫu thuật ảo”.

Giá trị lớn hơn của thử nghiệm nằm ở việc chứng minh AI có thể tiến gần hơn tới môi trường phòng mổ và hỗ trợ con người trong những thời điểm đòi hỏi độ chính xác rất cao.

Từ việc phân tích dữ liệu trước phẫu thuật đến khả năng quan sát và nhận diện cấu trúc trong lúc bác sĩ đang thao tác, AI đang từng bước chuyển từ một công cụ phân tích sang một trợ lý công nghệ có mặt ngay trong quá trình điều trị.

Nếu các thử nghiệm tiếp theo cho thấy công nghệ đảm bảo được độ chính xác và an toàn, đây có thể trở thành một hướng phát triển đáng chú ý của ngành phẫu thuật trong tương lai.